3,5 mln mensen zagen wij over het hoofd – Van Abbemuseum zet in op Special Guests
door op 08-08-2017 09:00CASEInnovatie

Van Abbemuseum zet in op Special Guests

Wat blijft er over van kunst als je het niet kan zien? Deze vraag stond centraal bij het ontwikkelen van de Special Guests Programma’s van het Van Abbemuseum in Eindhoven. Drie jaar geleden begon het museum met het verbeteren van de toegankelijkheid voor mensen met een beperking. “Er zijn in Nederland 3,5 miljoen mensen met een handicap die dagelijks zowel fysieke als mentale obstakels ondervinden waardoor zij geen toegang vinden tot jouw museum en het verhaal dat je wil vertellen. Het Van Abbemuseum wil toegankelijk zijn voor iedereen, ongeacht culturele achtergrond, gender of beperkingen,” aldus Marleen Hartjes, projectcoördinator van het Special Guests Programma. Tijdens de inspiratiemiddag over doelgroepmarketing op 13 april 2017 legde Hartjes uit waarom juist deze doelgroep zo belangrijk is en hoe je haar het beste bedient.

Radicaal en gastvrij zijn de pijlers van het Van Abbemuseum, museum voor moderne en hedendaagse kunst. Radicaal in hun tentoonstellingen en het experimenteren met nieuwe kunstenaars en kunstvormen. “Echter, dit kan niet zonder dat je de bezoeker op een gastvrije manier mee neemt in dit laboratorium,” vertelt Hartjes. “Wij vinden de mening en ervaring van onze bezoekers erg belangrijk, want iedereen die bij ons binnenkomt neemt zijn eigen verhaal mee en ziet de kunst vanuit zijn eigen perspectief. Wij wilden deze verschillende perspectieven gebruiken en deel uit laten maken van het verhaal dat wij als museum willen vertellen.”

Waarom Special Guests Programma’s?

Tijdens het nadenken over de verschillende perspectieven kwam het museum terecht bij een doelgroep die zij tot nu toe altijd over het hoofd hadden gezien en waarvoor zij nog nooit eerder een specifiek programma hadden gemaakt. Toch zijn mensen met een beperking een belangrijke doelgroep om bij stil te staan. Deze groep is namelijk groter dan alle basisschoolleerlingen en middelbare schoolleerlingen bij elkaar. Bovendien zal door de vergrijzing deze groep alleen maar toenemen.

Uit de museummonitor bleek dat de gemiddelde Van Abbe bezoeker op dit moment blank, hoger opgeleid en 60+ is. Beperkingen die geassocieerd worden met ouder worden (zoals problemen met het zicht, gehoor en mobiliteit) zullen ervoor zorgen dat deze groep allerlei problemen kan gaan ondervinden, waardoor het museum minder toegankelijk zal worden. “Het Special Guests Programma is dus niet alleen bedoeld om een nieuwe, niet eerder benaderde doelgroep aan te spreken, maar is ook van belang om de huidige doelgroep te kunnen blijven bedienen,” aldus Hartjes.

Daarbij gaan mensen meestal niet alleen naar een museum, maar samen met vrienden of familie. Mensen met een beperking nemen gemiddeld nog eens 1,5 persoon extra met zich mee als zij een (cultureel) uitje ondernemen. Als deze mensen voor het museum of theater staan en niet naar binnen kunnen, is dat een gemiste kans. De doelgroep van het Van Abbemuseum is dus niet alleen de 3,5 miljoen gehandicapten, maar ook de groep hieromheen.

Om deze doelgroep te bedienen, moest het museum opnieuw nadenken over wat toegankelijkheid voor hen betekent. Door middel van onderzoek en een testgroep bestaande uit mensen met een beperking heeft het museum samen gekeken naar mogelijke programma’s en methodes. In oktober 2015 werden er drie programma’s voor het publiek gelanceerd: een programma voor blinden en slechtzienden, een programma voor doven en slechthorenden en een programma voor mensen met mobiliteitsproblemen.

Kunst kijken, horen, voelen, proeven én ruiken

Voor deze doelgroepen wordt multi-zintuigelijke programmering bedacht. Zo is voor blinden bijvoorbeeld tast een belangrijke basis van het bezoek. Zij ‘zien’ met hun handen. Door middel van voelreplica’s, 3D scans en prints maakt het museum ook de kwetsbare of platte objecten voor deze mensen toegankelijk. Daarnaast wordt gebruik gemaakt van geluid of geur om een bepaalde ervaring te creëren. “We willen de kunst met alle mogelijke tools toegankelijk maken. Hierbij wordt gebruik gemaakt van alle zintuigen om toegang te krijgen tot dat kunstwerk,” vertelt Hartjes. Ze wil de mensen die naar het museum komen prikkelen, uitdagen en nieuwsgierig maken. Ook voor de mensen die niet fysiek naar het museum kunnen komen is een oplossing bedacht: een robot die met de computer vanuit huis te besturen is.

projectcoördinator van het Special Guests Programma.

De behoeftes van je doelgroep (h)erkennen

“Aan het begin van dit project zaten we vol goed bedoelde ideeën over hoe we ons museum toegankelijker zouden kunnen maken. Het bleek echter al snel dat er een groot verschil zit tussen je inleven in de belevingswereld van slechthorenden, blinden en mensen met mobiliteitsproblemen en daadwerkelijk doof, blind of niet-mobiel zijn,” zegt Hartjes. Het is belangrijk om erachter te komen wat de behoeftes van deze doelgroep zijn. Neem die als uitgangspunt voor het programma. “Dit betekende ook dat we veel van de plannen die we al gemaakt hadden moesten omgooien. Zo wilden we de titelkaartjes van de kunst vertalen naar braille. Maar stel je voor je bent blind, waar vind je dan dat kaartje op de muur? Dit werkt dus niet,” aldus Hartjes.

Hoe bereik je Special Guests?  

Een blind persoon is niet gewend dat hij terecht kan in een museum: hierdoor ziet hij zichzelf niet als potentiële bezoeker.

Om deze specifieke groepen aan te spreken, zal je in hun belevingswerelden moeten kruipen. Een blind persoon is bijvoorbeeld niet gewend dat hij terecht kan in een museum: hierdoor ziet hij zichzelf niet als potentiële bezoeker. “Daarom hebben we voor deze programma’s heel bewust de naam Special Guests gekozen, zodat juist deze mensen zich aangesproken voelen. Bovendien gaan ze niet alleen zichzelf als doelgroep zien, maar worden ze ook door andere bezoekers en museummedewerkers als doelgroep herkent. Zo hebben we veel van onze Special Guests via onze reguliere bezoekers bereikt. Als je het programma duidelijk op de kaart zet werkt mond-tot-mond reclame ontzettend goed. Op deze manier werf je ambassadeurs die jouw programma via hun eigen netwerk verspreiden. Daarnaast zijn er natuurlijk ook een heleboel belangenorganisaties die je kan benaderen,” aldus Hartjes.

Wat opviel is dat, naar aanleiding van deze programma’s, veel andere mensen zich ook aangesproken voelden. Zo kwamen er telefoontjes of van mensen met autisme of het Downsyndroom. Een aantal van deze ideeën zijn inmiddels opgepakt. Zo is er nu het programma Spraakmakend Van Abbe voor mensen met afasie, een taalstoornis. Wanneer je je niet meer kunt uiten in woorden, leent kunst zich heel goed als middel om te communiceren. Het is een beeldtaal waarmee de gevoelens kunnen worden uitgedrukt. Bovendien ondersteunt het ook bij het terugvinden van woorden en betekenis.

Een stap verder: co-creatie en nieuwe samenwerkingen

projectcoördinator van het Special Guests Programma. “Inmiddels zijn we in een stadium gekomen waarbij we samen met deze nieuwe doelgroep content creëren. Zo hebben we een tentoonstelling gemaakt in samenwerking met 28 blinde en slechtziende kunstenaars. Deze kunstenaars gaven zelf een rondleiding bij hun werk. Hierdoor ging je de kunst echt door de ogen van een ander zien. Dat was fantastisch,” aldus Hartjes.   

Een verrijking voor iedereen

En wat bleek? Door deze andere manier van ‘zien’, kwam het museum zelf ook veel meer te weten over de betekenis van de kunstwerken. “We leerden twee belangrijke lessen, namelijk dat tast zeker niet onder doet voor het zicht en dat je op deze manier nog meer toegang tot de betekenis van het werk krijgt. Zo zien onze blinde gasten soms meer door hun andere zintuigen te gebruiken, dan gasten die enkel kijken met hun ogen.” Deze manier van ‘kijken met je handen’ is dus niet alleen het toegankelijker maken van het museum voor de blinden, maar ook een verrijking van de ervaring voor iedere bezoeker. “De Special Guests Programma’s zijn dan ook voor iedereen vrij toegankelijk, met of zonder beperking.”

Van radicaal en gastvrij naar inclusief en divers

Toegankelijkheid moet door het museum in zijn geheel worden omarmd. Iedereen is nodig om het programma te laten slagen: van rondleiders en curatoren tot beveiligers en horecapersoneel. Het programma heeft het museum nieuwe ingangen gegeven om bezoekers te ontvangen die niet via de gebaande paden komen. Op deze manier werden de Special Guests, wat begon als educatief programma, mede aanleiding om de visie van het museum te veranderen: van radicaal en gastvrij naar inclusief en divers. Het Van Abbemuseum wil niet alleen de fysieke drempels voor een bezoek weghalen, maar de behoefte van haar doelgroep kennen en herkennen. “We streven ernaar een holistisch museum te worden dat niet alleen drempelvrij programmeert, maar ook samen met de doelgroep werkt. Ik denk dat de normale bezoeker niet bestaat,” besluit Hartjes.

 

Fotocredit: Van Abbemuseum