collectioneren-nieuwe-stijl
door op 20-04-2017 09:09ARTIKELInnovatie

Collectioneren ‘nieuwe stijl’, hoe doe je dat?

Iedere openbare bibliotheek is met zijn omgeving in gesprek over diens toekomst. Een vraagstuk dat urgenter is dan ooit – en ook op de agenda’s staat van andere organisaties in de kunst- en cultuursector – gezien de voortgaande digitalisering van informatie, veranderingen in de samenleving en de terugtrekkende overheid. Een belangrijke vraag die in dit proces wordt gesteld, is wat de rol en betekenis van de collectie is. Hoe zorgen we ervoor dat collecties aansluiten bij de doelen die we stellen? Wat kunnen bibliotheken en ook andere organisaties leren van ideeën en ervaringen rond collectioneren ‘nieuwe stijl’?

In 2013 publiceerde een commissie onder leiding van Job Cohen het rapport ‘Bibliotheek van de toekomst’. Conclusie van dat rapport was dat bibliotheken moeten transformeren van ‘klassieke bibliotheek’ (die zich toelegt op het uitlenen van een collectie) naar een ‘maatschappelijke bibliotheek’ (die zich richt op het stimuleren van zelfredzaamheid en participatie van burgers). In de bibliotheeksector werd het rapport Cohen wisselend ontvangen. De ene directeur/-bestuurder is blij met de aanbevelingen; anderen vinden dat er in het stuk te weinig aandacht is voor de collectie als onderscheidend kenmerk, als de essentie van het bibliotheek ‘zijn’.

Om de (toekomstige) rol en betekenis van de collectie te duiden en vernieuwende ideeën met betrekking tot collectioneren te stimuleren, vroeg Cubiss – in samenwerking met Bibliotheek Breda, Bibliotheek Midden-Brabant, de Noord Oost Brabantse Bibliotheken (NOBB) en Bibliotheek ’s-Hertogenbosch – het Ministerie van Verbeelding om een visie op collectiebeleid te formuleren. Dat resulteerde in het visiestuk ‘Via connectie naar collectie’.

collectioneren nieuwe stijl

Rob Bruijnzeels van het Ministerie van Verbeelding geeft toelichting op het visiestuk ‘Via connectie naar collectie’.

‘De collectie is kern van bibliotheekwerk’

Het visiestuk houdt diverse stellingen tegen het licht, om te komen tot tien aanbevelingen aan de sector. Daarbij schromen de samenstellers niet om in te gaan tegen gewoonten en de gevestigde orde. ‘Stop met de bestselleritis’ (omdat het niet de taak van de bibliotheek is om titels aan de bieden die in grote stapels in de winkels liggen), bijvoorbeeld. En ‘vernieuw de bibliotheekwet’ (omdat de huidige wet onvoldoende oog heeft voor de bijdrage die de bibliotheek kan leveren aan de ontwikkeling van de lokale samenleving). ‘Maak gebruik van je connecties: deskundige gebruikers en organisaties in de lokale gemeenschap’ (en weet welke thema’s actueel zijn).

Stop met de bestselleritis

“De bibliotheken die betrokken waren bij de totstandkoming van het visiestuk beschouwen de collectie nog altijd als de kern van hun werk”, aldus het Ministerie van Verbeelding. “Tegelijkertijd realiseren zij zich dat het passief aanbieden van die collectie niet langer toereikend is. Collectioneren ‘oude stijl’ volgt de principes verzamelen, ontsluiten en beschikbaar stellen. Collectioneren ‘nieuwe stijl’ zal mensen inspireren met de collectie, zodat er context wordt gecreëerd en inzichten met elkaar worden gedeeld.” Maar hoe geven bibliotheken dit vorm? Hoe zorgen openbare bibliotheken ervoor dat hun collecties aansluiten bij de doelen die ze aan de bibliotheek van de toekomst stellen?

TextielMuseum: ‘Selectief verzamelen of ontzamelen?’

Om van gedachten te wisselen en antwoord te vinden op deze vragen organiseerde Cubiss op 14 februari jl. de bijeenkomst ‘Collectioneren Nieuwe Stijl’. Een gezelschap van zo’n 70 mensen uit het bibliotheekwerk – van directeuren tot programmeurs en marketeers – luisterden naar de toelichting door het Ministerie van Verbeelding op het voornoemde visiestuk. Gastspreker Errol van de Werdt, directeur van het TextielMuseum in Tilburg, vertelde over de wijze waarop het TextielMuseum in transitie is en hoe een andere wijze van collectioneren daarin een rol speelt. “We proberen antwoord te vinden op de snel veranderende wereld om ons heen. We gingen van een industrieel erfgoedmuseum naar een museum in bedrijf. En transformeren nu naar een culturele hotspot en netwerkorganisatie. Met een museum, werkplaats en academie slaan we een brug tussen erfgoed, de praktijk en de maatschappij.” Onderdeel van het TextielMuseum is een bibliotheek. De catalogus is onlangs geïntegreerd in de collectie van Bibliotheek Midden-Brabant. Volgens Van de Werdt is het belangrijk om bij het collectioneren te kiezen voor kwaliteit. “Kies je voor selectief verzamelen of voor ontzamelen?” Naar voorbeeld van het boek ‘The Participatory Museum’ experimenteert het TextielMuseum met het betrekken van het publiek bij het samenstellen van een tentoonstelling. Van de Werdt: “Vraag jezelf af hoeveel van je autonomie je bereid bent om op te geven.”

Het TextielMuseum betrekt het publiek bij het samenstellen van een tentoonstelling

Ook Erik Boekesteijn, senior adviseur innovatie bij de Koninklijke Bibliotheek, gaf tijdens de bijeenkomst zijn visie op collectioneren nieuwe stijl. Daarbij maakte hij de toehoorders deelgenoot van de vele inspirerende bezoeken die hij aan bibliotheken over de hele wereld bracht. Erik’s conclusie (en advies): “De belangrijkste collectie in bibliotheken… zijn de mensen die er komen! De kern van het bestaan als bibliothecaris is het cureren van nieuwsgierigheid.”

Vijf keer ‘collectioneren nieuwe stijl’

Hoe kun je op een andere, vernieuwende wijze collectioneren en meerdere disciplines samenbrengen? Tijdens de bijeenkomst ‘Collectioneren Nieuwe Stijl’ werden meerdere inspirerende voorbeelden uit binnen- en buitenland gedeeld, waaronder:

1. ‘Hoe zitten we in onze tijd?’

De wereld verandert; het leven draait (steeds meer) om tijd. Dit gegeven was in 2015 aanleiding voor Bibliotheek ’s-Hertogenbosch om het fenomeen ‘tijd’ te verkennen en het gesprek hierover aan te gaan. Het resulteerde in het jaarthema ‘Hoe zitten we in onze tijd?’, waaraan tal van activiteiten werden verbonden. Waaronder zes Studium Generales (lezingen door wetenschappers) en gastblogs. Het thema werd breed uitgelicht, vanuit de filosofie, cultuurgeschiedenis, maatschappij en meer. “De collectie is geen statisch gegeven, maar is altijd in beweging. De samenstelling ervan wordt niet alleen bepaald door interne vakspecialisten”, zo deelde programmamanager Margo Kwinten een belangrijk leerpunt uit het project.

 

2. ‘Sorteren op emoties’

Iedere keer als er een boek wordt teruggebracht bij The Garden Library in Tel Aviv (Israël) vraagt men aan de lezer welke emotie volgens hem/haar bij het boek past. Alle toegekende emoties worden gevisualiseerd op de rug van het boek. Daarmee wordt dus niet voor één (meest gekozen) emotie gekozen, maar wordt de individuele mening van de lezers benadrukt.

collectioneren nieuwe stijl

The Garden Library

3. ‘Amsterdam Vertelt’

In november 2016 gingen de Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA) en Fotografiemuseum Foam van start met het project ‘Amsterdam Vertelt’. Onder begeleiding van professionele fotografen en schrijvers gaan bewoners van vier Amsterdamse buurten gedurende twee jaar samen aan de slag met fotografie en verhalen. Amsterdam Vertelt brengt deelnemers in contact met kunst en cultuur, met hun eigen creatieve talenten én met elkaar.

4. ‘Lezers van Stavast’

Lezers van Stavast lezen tegen de tijdgeest in relatief veel non-fictie boeken over onze sterk en snel veranderende tijd. Eén keer per vier weken komen ze in de Osse Bibliotheek samen om te praten over hun leesstof en worden ze geattendeerd op nieuwe titels, filmpjes, artikelen, et cetera. Inmiddels omvat de gezamenlijke literatuurlijst al ruim vierhonderd titels (inclusief boekbeschrijving) en dat aantal blijft groeien.

5. ‘Special book for a special bookshelf’

De bibliotheek van Letland roept iedereen op om een boek te doneren, met op het titelblad diens persoonlijke verhaal, over het leven, geluk, gevoelens of geloof. In 2019, als de bibliotheek honderd jaar bestaat, hopen ze 15.000 titels met verhalen op de speciale boekenplank te hebben staan.

collectioneren nieuwe stijl

Fotograaf: Indriķis Stūrmanis

Kijk voor meer best practices ook eens naar de projecten De Nacht van Vroman (Chocoladefabriek Gouda), ‘Poolse arbeidsmigranten’ (Bibliotheek Maas en Peel) en ‘De leerling aan het woord’ (BiblioCenter). Naast collectioneren is het ook heel interessant om te kijken naar de herpositionering van de bibliotheek. Lees hier meer over dit onderwerp.

Dit artikel verscheen eerder op mestmag.nl. De auteur van dit artikel is Cubiss.

Fotocredit uitgelichte afbeelding

MEST

Geschreven door MEST

Mestmag.nl is de community voor cultuur in Noord-Brabant. Wil je elke dinsdag het culturele nieuws uit Brabant en de rest van Nederland in je mailbox? Meld je dan hier aan.